swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

Mikołaj Bogoria sprowadził do klasztoru w Koprzywnicy zakonników z burgundzkiego klasztoru w Morimond, jednej z czterech filii macierzystego dla cystersów klasztoru w Citeaux (łac. Cistercium). Cystersi przybyli na miejsce w 1185 roku, a kościół konsekrował w 1207 roku krakowski biskup Pełko. Klasztor był dwukrotnie niszczony przez Tatarów w 1240 i 1259 roku. W wyniku tych spustoszeń książę Bolesław Wstydliwy wystawił klasztorowi szereg przywilejów. W roku 1250 określił on Koprzywnicę jako targ na prawie niemieckim, choć należy przypuszczać, iż było to tylko odnowienie i rozszerzenie wcześniejszych przywilejów. W 1279 r. legat papieski Filip zatwierdził klasztorowi dziesięciny z dwudziestu pięciu wsi. Władysław Łokietek w 1308 r. wystawił dla cysterskich klasztorów małopolskich (w tym Koprzywnicy) dokument, w którym zezwalał na lokacje wsi na prawie niemieckim. Kazimierz Wielki poczynił pewne zwolnienia na rzecz klasztoru w 1346 r., a w 1360 r. wydał przywilej potwierdzający wcześniejsze zwolnienia Bolesława Wstydliwego i Władysława Łokietka. Dokument ten był przełomem w dziejach opactwa, od tego momentu mnisi przystąpili do odbudowy i porządkowania swych licznych posiadłości.

 

Na skutek reformy przeprowadzonej przez Edmunda a Cruce i wprowadzenia prowincji polskiej, w 1580 w Koprzywnicy miało mieszkać maksymalnie dwudziestu zakonników. W następnych stuleciach ich liczba utrzymywała się na tym poziomie. Tuż przed kasatą w 1808 i 1818 r. przebywało tam dziewiętnastu cystersów, a w 1823 r. już tylko jeden.

 

Koprzywnicki kościół zbudowany został z romańskich ciosów kamiennych. Zwraca uwagę piękny, choć nieco uszkodzony, uskokowy portal północny z gładkim tympanonem, rozglifione okienka elewacji wschodniej i zamurowana rozeta. Zabudowania jedynego zachowanego do dzisiaj wschodniego skrzydła klasztoru to także piękne ślady romańskie. Czytelne są też ślady gotyckich sklepień, a szczególnie bogato dekorowanych wsporników w postaci maszkaronów. Elewacja wschodnia daje wyobrażenie o tym, jak przez te kilkaset lat istnienia klasztoru podniósł się poziom gruntu - okienka kapitularza ledwo wystają ponad powierzchnię ziemi.

 

Wnętrze kościoła zachowało swój pierwotny, romański układ i charakter. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i sklepieniem krzyżowo-żebrowym, z prosto zamkniętym prezbiterium i jedną pierwotną kaplicą boczną. Masywne żebra sklepienne przechodzą w półkolumienki z pięknie zdobionymi głowicami. Podobną, misterną, plecionkową ornamentykę odnaleźć możemy na zwornikach sklepienia. Wykonane są z wyjątkowym pietyzmem – przykładem jest ten nad przecięciem naw - przedstawiający Baranka Bożego. Największa romańska atrakcja to przepiękny, oparty na dwóch filarach klasztorny kapitularz przykryty sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Zachowany w prawie idealnym stanie. Z dwóch podtrzymujących sklepienie filarów jeden zachował oryginalną głowicę. Obecnie urządzone jest tam lapidarium. Pozostała część klasztoru jest nieużywana.

 

Klasztor posiadał bogato wyposażoną bibliotekę. Zbiory to głównie dzieła teologiczne i liturgiczne. W momencie kasaty księgozbiór liczył 2572 pozycje. W kwietniu 1819 r. decyzją władz carskich, którą wcielił w życie rząd Królestwa Polskiego, klasztor skasowano. Kościół i zabudowania klasztorne do dzisiaj są użytkowane przez miejscową parafię.

 

Klasztor stanowi część szlaku architektury romańskiej.