swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów

Pierwszą świątynią tych okolicach był niewielki kościół w pobliżu stawu we wsi Kościeliska, dziś stanowiącą jedną z ulic miasta Końskie. Biskup krakowski, syn właściciela tutejszych ziem, Iwo Odrowąż, stworzył parafię przy murowanym kościele, wystawionym około 1220 roku, który dotrwał do XV wieku, bo strawił go pożar. Budowę nowej świątyni ukończono za sprawą arcybiskupa gnieźnieńskiego, Zbigniewa Oleśnickiego, w 1520 roku. Miała charakter późnogotycki o sklepieniu gwiaździstym. W swoim istnieniu kościół był odnawiany i rozbudowywany, nabierając cech neogotyckich, z ołtarzem głównym zorientowanym na wschód oraz dwoma kamiennymi ołtarzami bocznymi, drewnianą amboną, pokaźnym chórem, posadzką z piaskowca i kasetonowym drewnianym sufitem.

 

Na ścianach kościoła umieszczono wiele ornamentów, płyt i ozdobnych symboli. Nad południowym wejściem do kościoła, znajduje się tympanon - romański symbol, wykuty z piaskowca, z wizerunkiem krzyża, płaskorzeźbami dwóch rozet i dwóch rajskich drzew. Najprawdopodobniej pochodzi on z kościoła biskupa Odrowąża, podobnie jak widniejący w murze wieży kamień z romańskim ornamentem, czy płyty z napisami oraz herbami - Odrowąż i Rawicz. Poza tym, w południowej ścianie prezbiterium umieszczono tablicę zwieńczoną popiersiem kanclerza wielkiego koronnego Jana Małachowskiego. Został przedstawiony z bogato zdobionym obramieniem, a w łacińskiej inskrypcji wymieniono jego liczne cnoty i zasługi dla miasta. M.in. kanclerz wystarał się u króla Augusta III o prawa miejskie dla Końskich, a także zbudował wielki piec w pobliskim Stąporkowie oraz fabryki broni - palnej w Pomykowie i siecznej w Szabelni. Także w Końskich rozpoczął budowę okazałej rezydencji.

 

Główny ołtarz kolegiaty pochodzi z 1749 roku.To późnobarokowy kamienny ołtarz, który zastąpił wcześniejszy wykonany z drewna. Składa się z ośmiu kolumn, które podtrzymują baldachim nad Chrystusem na krzyżu. W świątyni znajdują się poza nim, jeszcze dwa ołtarze boczne z początku ubiegłego wieku. W nawie od północnej strony znajduje się obraz Matki Boskiej Różańcowej w srebrnej sukience z XVIII wieku. Po południowej stronie umieszczony jest ołtarz z osiemnastowiecznym obrazem św. Mikołaja autorstwa Szymona Czechowicza.

 

Obecny kształt kolegiata zawdzięcza przebudowie według projektu architekta Wacława Popławskiego, która to miała miejsce w latach 1902-1903. Podczas prac rozebrano oddaloną nieco od jej murów wieżę bramną. Nowa wieża o wysokości 40 m postawiona została przy murze kościoła. Wydłużeniu poddano nawę, w której zwraca uwagę kasetonowy drewniany strop wykonany podczas rozbudowy. Na ścianach powstały w tym czasie rzeźby czternastu stacji Drogi Krzyżowej. Podziwiając świątynię, nie powinno się pominąć także zegara słonecznego z 1622 roku oraz ściany z herbami Rawicz, Odrowąż, Leliwa, które zostały przeniesione z poprzedniego kościoła.